“Du hành vùng cực địa” của Hoàng Bội Giai: Mẹ AI đã trở thành điều khả thi

“Du hành vùng cực địa” là một tác phẩm đặc sắc mới mà tác giả Hoàng Bội Giai dành tặng cho thiếu nhi đương đại.

Tác phẩm đã khéo léo lồng ghép bước chuyển mình mang tính lịch sử của nền văn minh công nghệ vào cuộc sống hàng ngày của con trẻ; dùng những tiến bộ vượt bậc của nhân loại trong lĩnh vực công nghệ thông tin và khoa học máy tính để chủ động tháo gỡ những khùng khoảng tỉnh thần mà trẻ thơ gặp phải trong quá trình trưởng thành và hòa nhập xã hội. Du hành vùng cực địa khám phá con đường dung hòa giữa sức mạnh trí tuệ của khoa học và vẻ đẹp cảm xúc của nhân văn. Bắt nguồn từ việc bảo vệ tinh thân, cuốn sách dẫn dắt trẻ em dựa trên hiện thực để xây dựng nên một nhân sinh quan và thế giới quan tự nhiên khoáng đạt – một tác phẩm văn học thiếu nhi hội tụ cả chiều sâu thẩm mỹ lẫn sức gọi tư tưởng.

Là một nhà văn có những thành tựu xuất sắc trong cả lĩnh vực văn học thiếu nhi và văn học dành cho người lớn, Hoàng Bội Giai luôn đặt cuộc đối thoại giữa hai chủ đề là trẻ em và người lớn làm trục logic cho mỗi hành trình sáng tác văn học thiếu nhi của mình. Phần “Mở đầu" của cuốn

Du hành vùng cực địa mở ra bằng “cuộc gặp gỡ tình cờ ở sân bay năm 2045". Tu Tiểu Hồ và Hứa Dung từng là bạn học thời tiểu học đã hai mươi năm không gặp, giờ đây cả hai đều đã trưởng thành. Chàng trai cao lớn khỏe mạnh và người phụ nữ xinh đẹp duyên dáng tình cờ gặp lại nhau tại sân bay, rồi cùng bước lên máy bay siêu thanh không người lái đến Bắc Cực để thực hiện giấc mơ thời thơ ấu của họ. Hoàng Bội Giai rất chú ý đến việc xử lý từng chi tiết trong câu chuyện. Điều bà muốn gửi gắm tới các em nhỏ chính là: trưởng thành là một hành trình đẹp đẽ, “chỉ cần trong đài làm ra điều dùng cảm, thì đó đã là một việc lớn lao rồi."

Sứ mệnh của văn học thiếu nhi nằm ở việc dùng con đường văn chương để quan tâm đến hiện tại của trẻ em, đồng thời góp phần kiến tạo ra tương lai cho các em. Giá trị độc đáo của văn học thiếu nhi chính là “tỉnh tương lai trong tỉnh đương thời", tức sự bồi đắp giá trị ngay tại đây và ngay lúc này, vừa phải đáp ứng nhu cầu hiện tại của trẻ em vừa phải phù hợp với sự phát triển trong tương lai của chúng. Xuất phát từ thực tại để giải quyết những vấn đề của tương lai là một tinh thần văn chương vừa thiết thực vừa có tầm nhìn xa. Trong Du hành vùng cực địa, Hoàng Bội Giai đã thông qua trải nghiệm "phi thường” của một cậu bé binh thường để hòa quyện tính thực tế và tính lý tưởng của văn học thiếu nhi, đưa ra lời giải thích mới nhất cho các vấn đề về tính đương thời và tính tương lai của thể loại văn học này.

Tu Tiểu Hồ là một cậu bé 11 tuổi mắc chứng khó đọc, đọc sách không trôi chảy, viết chữ thường xuyên thiếu nét, ở trường không dám mạnh dạn phát biểu, hễ cất lời là lại nơm nớp lo sợ. Cậu là một đứa trẻ hết sức bình thường. Điều quan trọng hơn nữa là đã 5 năm cậu không được gặp mẽ, mỗi tuần cũng có đến 5 ngày không được gặp bố. Bởi mẹ cậu là thành viên của một đội kháo sát Bắc Cực, còn bố cậu là lập trình viên. Người mẹ quanh năm biền biệt, công việc của người bỏ lại bộn bề sớm hôm, nên cuộc sống hàng ngày của Tu Tiểu Hồ chỉ biết nương tựa vào sự săn sóc của bà nội.

Chương đầu tiên của cuốn tiểu thuyết bắt đầu từ “người mẹ xuất hiện trong đoạn video". Đây là một phương thức giao tiếp giữa bố mẹ và con cái mang đậm dấu ấn thời đại, hiện đã len lỏi sâu rộng vào nếp sống của trẻ thơ ngày nay. Hoàng Bội Giai rất giỏi lồng ghép tri thức mới vào những điều thường nhật. Trong Du hành vùng cực địa, bà "táo bạo" đưa nhân vật người ảo AI vào để tạo nên sự kết nối trực tiếp giữa công nghệ số tiên tiến nhất với trẻ em hiện đại, can dự sâu sắc vào đời sống tình cảm và sự trưởng thành tinh thần của các em. Tác giả đối diện trực diện với bức tranh xã hội tương lai do khoa học công nghệ mở ra, tích cực suy tư về những vấn đề lớn: Với tư cách là một động lực quan trọng trong việc thúc đẩy cuộc cách mạng khoa học - công nghệ và chuyển đổi công nghiệp trong giai đoạn mới, trí tuệ nhân tạo sẽ chở che và bồi dưỡng thế hệ trẻ em mới như thế nào? Mối quan hệ giữa trí tuệ nhân tạo và trí tuệ con người là gì? Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào sự phát triển của trẻ em đặt ra những thách thức đạo đức nào? Du hành vùng cực địa đã đổi mới phương thức tự sự của văn học thiếu nhi, từ góc nhìn của trẻ thơ xem xét những cơ hội, con đường phát triển và tương lai của nhân loại trong thời đại con người và máy móc cộng sinh, đồng thời suy ngẫm về hàng loạt vấn đề như thân thể, sự chân thực, tình cảm, vật chất, sinh mệnh...

Dẫu cho những kỹ thuật và tư tưởng được đưa vào sáng tác có tiên phong đến đâu, bản sắc nhân văn của văn học cùng mối quan tâm giá trị cơ bản của văn học thiếu nhi vẫn luôn là trọng tâm vững vàng trong tư tưởng sáng tác của Hoàng Bội Giai. Lấy con người làm gốc, lấy trẻ em làm gốc, ứng dụng AI trong giới hạn nhận thức cùng lý tỉnh rõ ràng chính là ranh giới kỳ thuật số mà Hoàng Bội Giai kiên trì gìn giữ. Thực ra mẹ của Tu Tiểu Hồ từ lâu đã hy sinh do bị ngã xuống khe băng trong một chuyến khảo sát. Để tránh cho con phải chịu tổn thương quá sớm, để đứa tẻ luôn được đắm mình trong tình mẫu tử và bình yên đi qua năm tháng tuổi thơ, người bố đã tìm đủ

mọi cách, cho đến khi dùng sức mạnh của công nghệ để thiết kế ra một chương trình máy tỉnh. Trong chương trình máy tính vô cùng tiên tiến và thông minh này, Tu Tiểu Hồ tâm sự với người mẹ đang ở Bắc Cực về cuộc sống học đường của mình, cùng mẹ luyện đọc luyện viết, khám phá thế giới Bắc Cực kỳ diệu qua góc nhìn của mẹ và làm quen với chú gấu Bắc Cực con tên Oscar. Những ngày có mẹ đồng hành thật dù đẩy và vui vẻ. Bằng sự thấu hiểu tâm lý trẻ thơ trong sáng cùng ngòi bút tỉnh tề giàu cảm xúc, nhà văn đã khắc hoạ một tình mẫu tử ẩm áp lòng người.

Trong bối cảnh công nghệ trí tuệ nhân tạo trên toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng, văn học thiếu nhi phải làm thế nào để chủ động hoà mình vào làn sóng cách mạng số của thời đại? Phương thức tự sự và định hướng giá trị của văn học thiếu nhi có những ưu thế không thể thay thế nào trong việc góp phần nâng cao năng lực số cho trẻ em và thúc đẩy sự phát triển lành mạnh của các em trong thời đại số? Đây là những vấn đề tiên phong nhất và mang tính thách thức nhất mà văn học thiếu nhi hiện tại đang phải đối mặt. Hoàng Bội Giai đã dùng sự nhạy bén của một nhà văn để trả lời những câu hỏi của thời đại.

Trong mạch tự sử của Du hành vùng cực địa, hai tuyến chủ đề “chuyển đổi công nghệ và vẻ đẹp nhân văn” luôn xuyên suốt chặt chẽ, hai chiều kích giá trị hoà quyện làm một.. Chẳng hạn trong chương ba “Thầy Mẫn thích đọc diễn cảm", nội dung bảo bảng của lớp học liên quan đến việc “ứng dụng AI trong đời sống", còn trong phần đọc diễn cảm của thầy Mẫn, điều khiến các bạn nhỏ say mê là mùi hương trên mái tóc mẹ và vẻ đẹp vĩnh cửu của bài thơ viết cho mẹ. Khi các bạn trong lớp cùng Tu Tiểu Hồ qua video của mẹ tìm hiểu các loài động vật Bắc Cực và cảm nhận vẻ đẹp hùng vĩ của cảnh sắc nơi đây, tri thức khoa học và tình cảm nhân văn cao đẹp trong các em cùng tồn tại một cách hài hòa.

Bằng câu chuyện giàu mỹ cảm, Hoàng Bội Giai đã âm thầm dẫn dắt độc giả nhỏ tuổi hình thảnh quan niệm mới trong thời đại số: “lấy con người làm gốc, hướng trí tuệ tới điều thiện." Đặt trong bối cảnh đất nước chú trọng xây dựng một cường quốc khoa học công nghệ và giáo dục, tác phẩm đánh dấu một bước tiến vững chắc trên con đường sáng tác văn học thiếu nhi vừa kiên định giữ gìn bản sắc, vừa không ngưng đổi mới. Cách diễn giải đặc sắc của Du hành vùng cực địa đồi với mệnh đề mỹ học về "tỉnh tương lai trong tỉnh đương thời" của văn học thiếu nhi đã thể hiện đầy đủ tiềm năng to lớn của thể loại văn học này trong việc thúc đẩy sự chuyển biến của quan niệm văn hóa và sự đổi thay của xã hội.