Lý Quyên - nhà văn trẻ tiêu biểu của Trung Quốc

Lý Quyên sinh năm 1979 tại Binh đoàn Sản xuất và Xây dựng Tân Cương, quê quán ở huyện Lạc Chí, tỉnh Tứ Xuyên. Trong những năm tháng trưởng thành, bà thường xuyên đi lại giữa Tứ Xuyên và Tân Cương, từng có thời gian sinh sống tại các đồng cỏ chăn nuôi ở Altay.Từ năm 1999, bà bắt đầu công bố tác phẩm và mở chuyên mục trên nhiều báo, tạp chí như tờ Nam Phương Cuối Tuần, Văn Hối Báo, Hoa Thành... Sáng tác của bà chủ yếu dựa trên những trải nghiệm cá nhân, khắc họa phong cảnh và đời sống của những người chăn nuôi du mục dân tộc Kazakh tại vùng Altay, phía bắc Tân Cương.

Bà đã xuất bản các tập tản văn Altay của tôi, Những góc nhỏ ở Altay, Nhớ một, quên ba hai, Đi trong đêm xin hãy cất cao tiếng hát, Chín bài về tuyết; ba tác phẩm tản văn dài Đồng cỏ mùa đông, Cánh đồng hoa hướng dương xa xôi và bộ ba Con đường của cừu; cùng tập thơ Tàu hoả mau lăn bánh. Những tác phẩm này đã tạo được tiếng vang lớn trong lòng độc giả. Năm 2024, chỉ trong vòng một tháng kể từ khi bộ phim truyền hình Altay của tôi cùng tên gây sốt, cuốn sách đã bán được hơn 600.000 bản. Đến nay, doanh số của tác phẩm này đã vượt mốc 2 triệu bản.

Lý Quyên được giới văn học quốc tế đánh giá cao nhờ những đóng góp độc đáo ở thể loại phi hư cấu mang tính tự sự. Bà rất giỏi viết với tư cách vừa là người kể chuyện, vừa là người trực tiếp tham gia vào đời sống của những người chăn nuôi du mục, nhờ đó tác phẩm mang lại cảm giác chân thực như thể độc giả đang hiện diện ngay tại hiện trường. Đồng cỏ mùa đông, một trong những tác phẩm tiêu biểu của bà, đã phá vỡ ranh giới giữa văn học viết về thiên nhiên và hồi ký cá nhân. Tờ The New York Times Book Review nhận xét về tác phẩm này: “Vô cùng lay động... Từng câu từng chữ đều thấm đẫm sự hài hước và tinh thần tự nhìn lại bản thân, đồng thời giúp người đọc phần nào hình dung được một lối sống đang dần biến mất.” Tờ Kirkus Reviews cũng hết lời giới thiệu cuốn sách, đánh giá đây là một tác phẩm “hiếm có, tái hiện diện mạo của một thế giới đang đứng trước nguy cơ biến mất”.

Tập tản văn Altay của tôi đã đoạt Giải Vàng Bản quyền Trung Quốc năm 2025; Cánh đồng hoa hướng dương xa xôi giành Giải Văn học Lỗ Tấn với hạng mục Tản văn và Tạp văn; bộ ba Con đường của cừu đoạt Giải Tản văn Chu Tự Thanh, Giải Văn học Nhân dân và Giải Văn nghệ Thiên Sơn. Ngoài ra, bà còn nhận được nhiều giải thưởng khác, trong đó có Giải Gương mặt mới Văn học Mao Thuẫn và Giải Văn học Thượng Hải. Tác phẩm của bà đã được dịch sang nhiều ngôn ngữ như tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Ả Rập, tiếng Nga, tiếng Nhật, tiếng Hàn, tiếng Thổ Nhĩ Kỳ... và phát hành ở nước ngoài.

Tác phẩm tiêu biểu

Đồng cỏ mùa đông (Nhà xuất bản Hoa Thành, Quảng Đông, xuất bản năm 2023)

Cuối năm 2010, Lý Quyên theo chân gia đình Cư Ma, một gia đình chăn nuôi du mục người Kazakh, tiến sâu vào đồng cỏ mùa đông giữa vùng sa mạc Altay, phía bắc Tân Cương, và cùng họ sống ở đó suốt cả mùa đông. Trong thế giới lạnh giá kéo dài đằng đẵng ấy, Lý Quyên tỉ mỉ ghi lại những điều mắt thấy tai nghe trên vùng đất cổ xưa, cằn cỗi nhưng rộng lớn: những cuộc di cư của người chăn nuôi, công việc chăn thả gia súc, việc gánh tuyết, thêu nỉ trang trí, sửa sang những căn nhà nửa chìm nửa nổi, dọn dẹp chuồng trại, hay những chuyến sang thăm hỏi hàng xóm được tổ chức long trọng, thịnh soạn... Những công việc nặng nhọc, vất vả vừa là nhịp sống thường nhật, vừa mang lại niềm vui và phẩm giá cho cuộc sống rộng lớn mà cô quạnh của họ. Đây là mùa khắc nghiệt và nhiều biến động nhất trong đời sống du mục của người Kazakh, những người sống dựa vào nguồn nước và đồng cỏ. Theo dòng thời gian và sự sung túc ngày càng tăng về vật chất của thế giới bên ngoài, lối sống này đang dần biến mất. May mắn thay, bằng những trang viết chân thực, Lý Quyên đã tái hiện nguyên vẹn khung cảnh ấy – mùa đông của những người du mục và mùa đông của đàn gia súc. “Một đời của con cừu là một năm của người chăn cừu.”

Cánh đồng hoa hướng dương xa xôi ( Nhà xuất bản Hoa Thành, xuất bản năm 2017)

Nhiều năm về trước, mẹ của Lý Quyên đã nhận khoán một mảnh đất cằn cỗi ở bờ nam sông Ulungur, giữa vùng thảo nguyên bán hoang mạc Altay, để trồng hoa hướng dương. Một người mẹ có ý chí sắt đá, một người bà ngày càng già yếu, hai chú chó tinh nghịch, đáng yêu và 90 mẫu ruộng khô cằn: đó là những người bạn đồng hành cùng Lý Quyên trên vùng thảo nguyên bán hoang mạc. Đối mặt với những tai họa thiên nhiên như bão cát, nạn châu chấu, tình trạng thiếu nước, cùng những công việc lao động thường nhật đầy nhọc nhằn, họ đã tìm thấy ở nhau những nụ cười và phẩm giá vốn bị che giấu bấy lâu.

Altay của tôi (Nhà xuất bản Hoa Thành, xuất bản tháng 8 năm 2021)

Cuốn sách là tập tản văn được Lý Quyên sáng tác trong giai đoạn từ năm 2002 đến năm 2009, gồm hai phần: “Trong ký ức” và “Trong những góc nhỏ”. Tác phẩm ghi chép. một cách chân thực, tự nhiên từng trải nghiệm trong cuộc sống của tác giả tại vùng Altay, phía bắc Tân Cương, bao gồm những hồi ức và suy ngẫm về con người, sự việc nơi đây. Với ngôn ngữ trong trẻo, tươi sáng, cuốn sách tái hiện lại phong tục, cảnh sắc và đời sống con người vùng biên giới phía bắc Tân Cương bằng giọng văn mộc mạc, tươi mới và giản dị.