Mạc Ngôn: Ngoài 70 tuổi vẫn còn thích xông pha

Đứa trẻ năm nào từng đứng xem người ta đóng móng ngựa, nhiều năm sau đã trở thành người được những đứa trẻ khác vây quanh.

Đội ngũ phỏng vấn của tờ Nhân vật toàn cầu cũng toàn là những người trẻ tuổi. Các phóng viên, nhiếp ảnh gia, người quay phim lách cách dựng máy móc. Nhìn cảnh ấy, Mạc Ngôn bật cười, nói: “Đông người thế này, định đến đánh nhau đấy à!” chọc cho đám người trẻ tuổi trong phòng cười phá lên. 
Lần phỏng vấn trước cũng như thế. Vừa bước vào phòng, Mạc Ngôn đã bị những dụng cụ tập thể hình thu hút. Ông tiến đến, ra sức kéo máy kéo cáp, vừa kéo vừa “mắng” cái vai đang đau nhức gần đây: “Cho mày đau này! Cho mày đau này!”. Mấy người trẻ tuổi trong phòng vừa cười, vừa liếc mắt ra hiệu với nhau: “Thôi tiêu rồi, chúng ta còn chẳng khỏe bằng thầy Mạc Ngôn 71 tuổi nữa.”
“Ôi, cái đồ mong manh dễ vỡ!” Mạc Ngôn buông một câu đùa theo trào lưu  trên mạng dành cho giới trẻ. Mọi người lại được phen cười nghiêng ngả. Cười đùa một hồi, ông chỉnh lại quần áo rồi ngồi xuống trước ống kính. Nhìn chiếc ròng rọc trên máy kéo cáp, dòng ký ức của ông chợt trôi ngược về thời thơ ấu tại quê nhà Cao Mật, Sơn Đông, xem người ta đóng móng ngựa. Con ngựa được buộc chặt bốn chân rồi đưa lên giá đỡ có ròng rọc. Chỉ cần kéo sợi dây, cả bốn vó ngựa đều lơ lửng giữa không trung, chẳng thể tung vó đá người. “Đối với lũ trẻ ở nông thôn, đó là cảnh tượng thú vị nhất. Đứa nào cũng kéo đến xem.”
Đứa trẻ năm nào từng đứng xem người ta đóng móng ngựa, nhiều năm sau đã trở thành người được những đứa trẻ khác vây quanh. Chỉ có điều, địa điểm đã chuyển sang không gian mạng, “bức tường ngăn cách giữa các thế giới” đã bị phá vỡ. Từ phòng livestream đến chương trình giải trí, giới trẻ thích thú dõi theo những màn đấu khẩu giữa ông và các đồng nghiệp, xem ông cùng diễn viên Vu Hòa Vỹ so tài diễn xuất, xem ông trò chuyện về tác phẩm Sống đoạ thác đày (tên sách gốc: Sinh tử bì lao) với một gương mặt nổi tiếng trong giới hài độc thoại, đồng thời cũng là đồng hương Sơn Đông, đón xem những Vlog du lịch của ông… 
Họ còn thoải mái bình luận dưới tài khoản của Mạc Ngôn mà chẳng kiêng dè gì cả: nào là gọi ông là “nhà văn thế hệ 7X tràn đầy năng lượng”, đăng ảnh với dòng chú thích “tình cờ gặp thầy Mạc Ngôn”, soi ra ông mặc áo len gile giống “kiểu áo của Lỗ Tấn”, rồi còn xếp hàng trên mạng nhờ ông “chấm bài văn”… Có cư dân mạng hỏi ông: Trước đây, khi mở tài khoản công chúng trên Wechat, ông từng nói muốn học hỏi giới trẻ. Mấy năm trôi qua rồi, học đến mức “tẩu hỏa nhập ma” chưa? 
Khi một nhà văn văn học chính thống bước chân vào không gian ngôn ngữ mạng, mọi người khó tránh khỏi những cuộc tranh luận: Rốt cuộc Mạc Ngôn đã “nắm được luật chơi của không gian mạng”, hay đang xao nhãng công việc chính của mình.
“Bây giờ là lúc phải lập nên những thành tựu mới.” Mạc Ngôn nói. Dưới đây là cuộc trò chuyện giữa ông và phóng viên của tạp chí Nhân vật toàn cầu.

“Người nổi tiếng trên mạng”? Không, tôi là “nông dân mạng”
Nhân vật toàn cầu: Thưa ông Mạc Ngôn, hiện nay ông là một “nhân vật đình đám hàng đầu” trên mạng trong giới văn học. Trải nghiệm làm “người nổi tiếng trên mạng” của ông như thế nào?
Mạc Ngôn: Tôi thật sự không ngờ rằng mình lại có thể trở thành “nhân vật đình đám hàng đầu” trên mạng. Thật ra, tôi vẫn luôn tự gọi mình là “nông dân mạng”. Tôi sinh ra và lớn lên ở nông thôn, là một người nông dân, và điều đó sẽ không bao giờ thay đổi. Làm “nông dân mạng”, cũng giống như chăm sóc một “mảnh vườn nhỏ” vậy. “Mảnh vườn nhỏ” đầu tiên ấy phải kể từ năm 2019. Khi đó,tôi đã học thơ ca và thư pháp được một thời gian rồi, nên liền cùng người bạn là nghệ nhân thư pháp Vương Chấn lập một tài khoản công chúng trên Wechat mang tên “Hai viên gạch Mặc Tấn”.    
“Mảnh vườn nhỏ” thứ hai chính là tài khoản công chúng cá nhân tên “Mạc Ngôn”. Ở đó, tôi muốn học hỏi giới trẻ, học hỏi về mọi khía cạnh trong cuộc sống của họ. Chẳng hạn như cách sử dụng meme (ảnh, video hài hước lan truyền trên mạng). Có người nói meme của tôi rất đáng yêu, họ đã lưu lại rất nhiều nhưng không dám dùng. Đã bao nhiêu năm rồi, hiếm khi có ai khen tôi đáng yêu nên điều đó khiến tôi vui sướng vô cùng. Tôi liền trả lời: “Cứ dùng đi, mạnh dạn lên!”. Sau này, chính tôi cũng bắt đầu sử dụng, không chỉ dùng meme của bản thân, mà còn dùng cả meme của Dư Hoa nữa. Ha ha ha!
Ngày 11 tháng 11 năm 2025, tôi lại mở thêm một “mảnh vườn” mới trên Tiểu Hồng Thư (hay Red Note, một phương tiện truyền thông xã hội và nền tảng thương mại điện tử của Trung Quốc). Lý do rất đơn giản: tôi giờ cũng lướt video và xem phim ngắn. Đã làm một người xem video, thì tôi cũng nên trở thành người làm video. Giống như năm xưa vậy, từ một người đọc tiểu thuyết, tôi đã trở thành người viết tiểu thuyết. 
Hai ngày trước, tôi cũng học theo giới trẻ, đăng một Vlog du lịch, đưa mọi người đến bờ Đại Tây Dương ở Rio de Janeiro để “check-in”. Tôi thích biển, và đã từng đến Biển Đỏ, từng đến những vùng ven Vịnh Ba Tư, cứ đến đâu là tôi lại xuống biển ở đó. Gió biển Đại Tây Dương rất tinh nghịch, nó thổi cái mái tóc vốn đã chẳng còn bao nhiêu của tôi rối tung hết cả lên. 
Tôi nói ở trong Vlog rằng: “Chỉ khi đứng giữa những con sóng, ta mới có thể nếm trải mưa gió, mở mang tầm mắt.” Đây cũng chính là ý định ban đầu khi tôi “dấn thân vào không gian mạng”. Tôi tỉ tê đủ chuyện với giới trẻ. Nếu những chia sẻ của tôi có thể mang lại cho họ chút tham khảo thì đó là niềm vinh hạnh của tôi. Từ trước đến nay, tôi chưa bao giờ muốn dùng thái độ của một người thầy để đối đãi với độc giả. Tôi rất khó chịu với cái kiểu thái độ ấy. Ngược lại, mỗi lần trò chuyện với họ, tôi cảm thấy bản thân đã gặt hái được rất nhiều điều, tâm hồn cũng nhờ đó mà trẻ trung hơn trước rất nhiều.
Nhân vật toàn cầu: Ông rất hài hước, và đây cũng là một trong những lý do lớn khiến giới trẻ yêu mến ông. Vậy “sự hài hước kiểu Mạc Ngôn” ấy bắt nguồn từ đâu?
Mạc Ngôn: Điều này có lên quan đến mẹ tôi và bà con làng xóm ở quê. Mẹ của tôi là người rất lạc quan. Dù cuộc sống khổ cực đến đâu, bà vẫn vừa khẽ ngân nga những điệu nhạc vừa bước tiếp. Trong làng cũng có rất nhiều người hài hước, nghe họ trò chuyện cũng là một thú vui. Điều đó đã tạo nên sắc thái cho những sáng tác sau này của tôi. Từ tác phẩm Sư phụ ngày càng hài hước thuở ban đầu cho đến Sống đoạ thác đày, Người chín muộn… các nhân vật chính đều mang trong mình bản tính hài hước. Dù phải trải qua bao nhiêu khổ đau, thất bại hay chuyện không như ý, họ vẫn có thể nói ra những câu đùa dí dỏm.
Tôi thấy rằng giới trẻ bây giờ mới chính là những bậc thầy hài hước, bởi họ có tinh thần tự giễu. Họ nói rằng bản thân đã cởi bỏ “chiếc áo dài của Khổng Ất Kỷ”, tự nhận mình là “người mong manh dễ vỡ”. Gần đây lại có một bức ảnh đang thịnh hành: một con chồn possum đứng trước cửa sổ, hai tay chắp sau lưng, dáng vẻ đăm chiêu suy nghĩ. Bên dưới còn kèm theo đủ loại dòng chú thích hài hước: “Tôi mệt rồi, nhưng sẽ không gục ngã”, “Mọi chuyện cuối cùng cũng có một bước thụt lùi mới”. Tôi thấy khá thú vị. Tự giễu bản thân chính là một kiểu hài hước cao cấp hơn. Người trẻ nên nắm giữ quyền lên tiếng và quyền định nghĩa cuộc đời mình.

Thấu suốt ư? Thực ra là chưa
Nhân vật toàn cầu: Nhắc đến thái độ sống của giới trẻ, gần đây có một thuật ngữ gọi là “giai đoạn Odyssey” (Odyssey Years). Không biết ông đã từng nghe đến thuật ngữ này chưa?
Mạc Ngôn: Vào Ngày Thanh niên 4/5 năm nay, tôi đã trò chuyện với các bạn trẻ về chủ đề này – Người trẻ nên trải qua “giai đoạn Odyssey” như thế nào? Thuật ngữ này bắt nguồn từ sử thi Odyssey của Homer. Sau khi cuộc chiến thành Troy kết thúc, người anh hùng Odysseus lên đường trở về quê hương. Ông lênh đênh trên biển cả mênh mông suốt mười năm, trải qua vô vàn cám dỗ, gian nan và hiểm nguy, cuối cùng cũng trở về quê hương. Mỗi người đều sẽ trải qua “giai đoạn Odyssey” trong cuộc đời, đặc biệt là ở độ tuổi từ 20 đến 35. Đây là khoảng thời gian tuổi trẻ đã qua nhưng giai đoạn trưởng thành ổn định vẫn chưa đến. Bạn phải đối mặt với đủ loại thử thách trên con đường lập gia đình và gây dựng sự nghiệp. Đó là một hành trình khám phá dài đằng đẵng, đầy chông chênh và bất định. 
Tôi cũng từng trải qua “giai đoạn Odyssey”, hơn nữa, giai đoạn ấy cực kì dài. Khi mới 13, 14 tuổi, trong lúc chăn bò, tôi đã tự hỏi: “Chẳng lẽ ngày nào mình cũng chăn bò thế này sao?”. Khát vọng được bước ra thế giới rộng lớn hơn của một chàng trai nông thôn chẳng khác nào mong muốn có được một tương lai tốt đẹp hơn của giới trẻ ngày nay. Năm 17 tuổi, tôi quyết định nhập ngũ, nhưng khi đăng ký mới phát hiện mình chưa đủ tuổi. Năm sau đăng ký lại thì khi khám sức khỏe, huyết áp lại cao. Sang năm thứ ba, tôi tiếp tục đăng ký nhưng vẫn không được tuyển. Trở về nhà, nhìn những người bạn từng cùng mình ra đồng làm việc lần lượt khoác lên mình bộ quân phục rồi lên đường nhập ngũ, lòng tôi cảm thấy vô cùng khó chịu.
Đến năm thứ tư, tôi vẫn mang theo niềm hy vọng tràn trề đi khám sức khỏe và cuối cùng cũng được như ý nguyện, khoác lên mình bộ quân phục rồi lên đường nhập ngũ. Viết tiểu thuyết chẳng phải cũng giống như vậy sao? Viết xong thì gửi đi, khi bị trả về thì sửa lại rồi gửi tiếp, lại bị trả về. Có lúc tôi vô cùng thất vọng, thậm chí tuyệt vọng, tự hỏi liệu mình có phải là người không thể thành công hay không. Thế nhưng, qua năm mới, tôi vẫn không cam lòng nên tiếp tục viết. Tác phẩm này không được thì viết tác phẩm khác. Cuối cùng, tôi được biên tập viên phát hiện ra tài năng và dần trở thành một nhà văn, tình hình cũng khá hơn đôi chút. Tuy nhiên, trong quá trình sáng tác vẫn luôn có rất nhiều điều khiến tôi băn khoăn. Có những lúc đang viết, đột nhiên tôi lại cảm thấy mình chẳng biết phải viết tiếp thế nào, rồi một lần nữa rơi vào bế tắc. Tôi phải tìm đủ mọi cách để vượt qua khó khăn ấy.   
Bạn thấy đấy, đời người không phải cứ đến một giai đoạn nào đó là có thể yên ổn mãi mãi, chẳng còn lo lắng nào, ngày ngày chỉ việc sống an nhàn sung sướng. Năm nay tôi đã 71 tuổi, ngày nào cũng có chuyện khiến mình phải bận lòng. Theo lẽ thường, ở độ tuổi này đáng ra tôi đã phải thấu suốt mọi lẽ đời rồi, nhưng thực tế thì không. Nhiều khi là buộc phải nhìn nhận mọi chuyện một cách thấu suốt, bởi không thấu suốt thì cũng chẳng còn cách nào khác. Nhưng cũng chính vì thế mà con người vẫn còn nhiệt huyết, còn có ý tưởng, còn muốn làm điều này điều kia, muốn tiếp tục xông pha. 

Nguồn:Nguồn: Cao Nguyên, Trần Quyên (tờ Nhân vật toàn cầu)