Mạc Ngôn: Ngoài 70 tuổi vẫn còn thích xông pha (Phần 2)

Đứa trẻ năm nào từng đứng xem người ta đóng móng ngựa, nhiều năm sau đã trở thành người được những đứa trẻ khác vây quanh.

Nhân vật toàn cầu: Có người nói rằng những nỗi lo và thử thách mà giới trẻ ngày nay phải đối mặt khác với trước đây. Ông nhìn nhận vấn đề này như thế nào? 
Mạc Ngôn: Đúng vậy, giới trẻ ngày nay đang phải chịu rất nhiều áp lực, điều đó ai cũng thấy rõ. Họ hỏi tôi: “Ông Mạc Ngôn ơi, cháu không còn sức để cạnh tranh, nhưng cũng chẳng thể buông xuôi, cháu phải làm sao đây?”
Tôi từng viết một câu chuyện trong sách. Hồi nhỏ, tôi theo ông nội đi cắt cỏ. Trên đường trở về, bầu trời bỗng xuất hiện một cảnh tượng kỳ lạ. Một vòi rồng đen ngòm xoáy tít đang lao thẳng về phía chúng tôi, kéo theo tiếng gầm rú trầm đục như tiếng sấm rền. Gió mỗi lúc một mạnh, tôi bị thổi ngã nhào xuống đất, chỉ còn biết bám chặt lấy hai bụi cỏ mần trầu có bộ rễ ăn sâu vào lòng đất. Còn ông nội thì hai tay nắm chặt tay lái, lưng căng lên như một cánh cung. Hai chân ông run lên bần bật. Chiếc áo ngắn ông mặc bị gió xé rách, chỉ còn lại hai ống tay áo vắt lên vai.       
Ông nội chống chọi với cơn gió lớn. Chiếc xe không thể tiến lên, nhưng cũng không lùi lại dù chỉ nửa bước. Mãi đến khi cơn gió lớn đã qua đi được một lúc lâu, ông mới từ từ đứng thẳng người. Ngón tay ông co quắp đến mức không thể duỗi ra được nữa.
Hình ảnh ông nội đối đầu với cơn cuồng phong ấy sẽ mãi khắc sâu trong tâm trí tôi. Bạn nói xem, chúng tôi là người chiến thắng hay kẻ bại trận? Chúng tôi không tiến lên được, nhưng cũng chẳng lùi bước. Cỏ trên xe chỉ còn lại một cọng, nhưng chiếc xe của chúng tôi vẫn còn ở đó. Tôi nghĩ, xét từ ý này, chúng tôi đã chiến thắng.
Con người có thể bị cuộc sống quật ngã, nhưng không thể để cuộc sống đánh bại mình. Đó chính là tinh thần kiên cường của Hemingway, đồng thời cũng là kinh nghiệm của bản thân tôi, muốn chia sẻ với mọi người. Tôi mong các bạn trẻ đừng nản lòng khi gặp khó khăn. Hy vọng thường nảy sinh ngay trong những lúc thất vọng, thậm chí tuyệt vọng, và thôi thúc chúng ta vực dậy tinh thần, tiếp tục dũng cảm tiến về phía trước.
Nhân vật toàn cầu: Có không ít người trẻ thường hỏi: Rốt cuộc, ý nghĩa của cuộc đời là gì? Ông sẽ trả lời câu hỏi này như thế nào?
Mạc Ngôn: Không chỉ những người trẻ, ngay cả những người ở độ tuổi như tôi cũng chưa thực sự hiểu thấu vấn đề này.
Từ khi tổ tiên chúng ta biết đứng thẳng, đi bằng hai chân, cho đến khi biết chế tạo công cụ, biết lao động và hình thành tư duy, con người vẫn luôn suy ngẫm về câu hỏi ấy. Đặc biệt, trong bối cảnh khoa học ngày càng phát triển, trí tuệ nhân tạo ngày càng tiên tiến, tầm nhìn của con người ngày càng rộng mở như hiện nay, những câu hỏi mang tính truy hỏi sâu xa như “Chúng ta đến từ đâu, sẽ đi về đâu và sống vì điều làm gì?” lại càng thường xuyên xuất hiện.  
Liệu có câu trả lời hay không? Tôi nghĩ là có, nhưng không có đáp án chuẩn mực duy nhất. Mỗi người đều sẽ tìm được câu trả lời của riêng mình. Điều tôi thường nói là: Đã là một con người được sinh ra trên thế giới này, chúng ta có tư duy, có tình cảm, có quan niệm đạo đức, có chuẩn mực giá trị và có những hành vi vị tha. Bản thân điều đó đã là một kỳ tích phi thường. Khi biết rằng sau khi qua đời, chúng ta sẽ trở lại thành các loại nguyên tố khác nhau, rồi tan biến giữa vũ trụ bao la, ta mới thấy sự kết hợp ngẫu nhiên này may mắn biết bao.
Dư Hoa từng nói rằng: “Sống là để sống”. Tôi cho rằng đó là một câu trả lời rất thực tế. Sống là để sống. Cuối cùng rồi tất cả rồi cũng trở về hư vô, vì vậy chúng ta càng phải biết trân trọng từng giây từng phút của hiện tại.

Trẻ trung ư? Vì sống vô tư, chẳng bận tâm đến tuổi tác.
Nhân vật toàn cầu: Khi hoạt động trên mạng, ít nhiều ai cũng có chút lo lắng về lượng truy cập và độ tương tác. Ông có vậy không?
Mạc Ngôn: Theo tôi biết, phần lớn sự lo lắng xuất phát từ mong muốn nổi tiếng và kiếm tiền. Nếu không có những ham muốn ấy thì cũng chẳng có gì phải lo lắng. Tôi không bật chức năng kiếm tiền, cũng không làm quảng cáo. Từ trước đến nay, tôi chưa bao giờ nghĩ đến việc kiếm lợi ích gì từ người hâm mộ. Vì thế, tôi luôn giữ được sự tự tại, làm mọi việc theo đúng ý mình. Nếu cảm thấy một nội dung nào đó đăng lên có ích cho mọi người thì tôi sẽ đăng. Còn chuyện chạy theo xu hướng, tôi không cần thiết phải làm vậy. Bản thân tôi vốn đã là một chủ đề thu hút sự chú ý rồi.
Nhân vật toàn cầu: Có người nói rằng: “Mạc Ngôn nên tránh xa giới trẻ một chút, đừng khiến họ đi chệch hướng”. Ông nghĩ sao về ý kiến này?
Mạc Ngôn: Những người nói như vậy không hiểu tôi, đồng thời cũng đánh giá quá thấp giới trẻ ngày nay. Người trẻ hiện nay thông minh hơn tôi, họ có khả năng phân biệt đúng sai và có năng lực phán đoán của riêng mình, không cần người khác dẫn dắt dư luận hay định hướng suy nghĩ thay họ.
Ngày nay người ta thường nói đến việc xây dựng hình tượng cá nhân. Nếu nhất định phải nói về hình tượng của mình, thì đặc điểm thứ nhất là thẳng thắn, trong lòng nghĩ gì thì nói nấy. Thứ hai là tinh thần không ngừng phấn đấu: dù bị gió lớn quật ngã, nhưng khi gió vừa ngừng, tôi lại đứng dậy. Thứ ba là luôn đối đãi chân thành với mọi người.
Nhân vật toàn cầu: Vừa rồi ông có nhắc đến việc bản thân không chỉ xem video ngắn mà còn xem cả phim ngắn.
Mạc Ngôn: Đúng vậy. Tôi từng nói mình vừa là người được hưởng lợi, vừa là người say mê chúng, đồng thời cũng là “nạn nhân” của video ngắn. Dĩ nhiên, nói là nạn nhân thì có hơi quá lời, bởi tất cả đều là do tôi tự nguyện.
Hôm qua, tôi xem một bộ phim ngắn kể về một bà cụ ở nhà nấu cơm cho cháu trai. Cậu cháu vừa từ Mỹ trở về đã chê thức ăn bà nấu chẳng khác nào “thức ăn cho lợn”. Bà cụ mất bốn tiếng đồng hồ chuẩn bị cả một bàn đầy món ăn, vậy mà chẳng được cháu trai thấu hiểu. Bà không chịu nổi nữa, quay người bỏ đi. Sau đó, mọi người mới biết bà cụ vốn là một đầu bếp đẳng cấp từng phục phụ cho yến tiệc của quốc gia. Khi trở về nhà hàng do chính mình mở, bà lại lấy lại thân phận chủ tịch hội đồng quản trị... Đây chính là mô-típ quen thuộc của những câu chuyện mang lại cảm giác thoả mãn cho người xem. Ai cũng biết tình tiết sẽ liên tục có những cú lật ngược bất ngờ, nhưng vẫn cứ muốn xem tiếp.
Nghĩ lại thì, thực ra từ năm 2004, tôi đã bắt đầu viết truyện ngắn, hay còn gọi là truyện cực ngắn. Khi ấy vẫn chưa có video ngắn. Chỉ trong khoảng hai năm trở lại đây, tôi mới dần nhận ra rằng hình thức sáng tác này có những điểm tương đồng với video ngắn. Vì vậy, khi xuất bản cuốn sách mới Người ấy mà trong năm nay, tôi đã nghĩ rằng liệu có thể chuyển thể những truyện ngắn này thành phim ngắn hoặc video ngắn hay không, qua đó khơi dậy niềm hứng thú đọc sách của mọi người. Đây cũng là một hình thức đối kháng, thậm chí có thể nói là một sự phối hợp.
Nhân vật toàn cầu: Ông duy trì tâm hồn trẻ trung như vậy bằng cách nào?
Mạc Ngôn: Tôi tự đánh giá bản thân bằng câu: “Biết mình đã già, nhưng quên đi tuổi già; vì điều mình yêu thích mà chạy về phía trước”.
Con người càng thường xuyên nghĩ rằng mình đã già, có khi lại càng già nhanh hơn. Chi bằng cứ vô tư chẳng bận tâm đến tuổi tác, ngược lại còn cảm thấy tràn đầy sức sống hơn. Thực tế đúng là như vậy. Mỗi khi trở về nhà, tôi lại cảm thấy mình ủ rũ, nặng nề, đi lại không nổi, ăn uống không ngon miệng, ngày nào cũng uể oải, thiếu sức sống. Thế nhưng, khi ra ngoài dạo chơi, tổ chức các buổi tọa đàm, ký tặng sách, làm công tác thiện nguyện và ở bên các bạn nhỏ, tôi lại chẳng hề cảm thấy mệt mỏi, tinh thần luôn phấn chấn. Đôi khi lịch trình hoạt động rất gấp, phải vội vàng bắt tàu cao tốc hoặc máy bay, vậy mà chỉ cần bảo chạy là tôi có thể lập tức chạy ngay.
Cách đây không lâu, tôi đến Hà Nam, nhìn thấy một người bán khoai lang nướng nên đã giúp anh ấy rao hàng. Tôi còn quay lại cảnh đó thành một vidoe ngắn rồi đăng lên mạng, được rất nhiều người yêu thích. Tôi cảm thấy mình cũng khá “nhạy bén với Internet”. Nếu thường xuyên dạo chơi trên mạng, bạn sẽ dần hình thành được cảm quan ấy.
Suy cho cùng, sự nhạy bén với Internet của tôi bắt nguồn từ lòng thân thiện với mọi người và tình yêu sâu sắc dành cho cuộc sống.
Nhân vật toàn cầu: Ngày nay, nhà văn Lỗ Tấn cũng rất được giới trẻ yêu mến. Nếu có thể xuyên không gian và thời gian, ông muốn trò chuyện với Lỗ Tấn về điều gì nhất?
Mạc Ngôn: Tôi muốn trò chuyện với ông ấy nhất về nhân vật người mặc đồ đen trong tác phẩm Chú kiếm (tạm dịch: Đúc kiếm). Tôi đã đọc tiểu thuyết kỳ lạ này từ khi còn rất nhỏ. Tác phẩm ấy đã gây chấn động sâu sắc đối với tâm hồn của một “cậu thiếu niên yêu văn chương” như tôi, và nhiều năm sau tôi vẫn khó lòng quên được.  
Mỗi lần đọc Chú kiếm, tôi đều cảm thấy người mặc đồ đen ấy chính là hóa thân của Lỗ Tấn. Ngay cả khi cái đầu đã lìa khỏi thân thể vẫn có thể cất tiếng hát vang, vẫn có thể tiếp tục chiến đấu với kẻ thù. Đó là một tinh thần đen đến mức phát sáng, lạnh đến mức bỏng rát, nóng đến mức tựa như băng giá. Và đó cũng chính là tinh thần nhất quán của Lỗ Tấn.

Nguồn: Cao Nguyên, Trần Quyên (tờ Nhân vật toàn cầu)